دکتر ویلیام گلسر

برای شناخت ویلیام گلسر، می‌توان از پرسشی شروع کرد که در بسیاری از نوشته‌هایش حضور دارد: در رابطه با دیگران، چه چیزی در اختیار ماست و چه چیزی را می‌کوشیم به جای آنان تعیین کنیم؟ گلسر این مسئله را در اتاق مشاوره بررسی کرد و در نوشته‌های بعدی به مدرسه، خانواده و محیط کار برد. واقعیت‌درمانی و تئوری انتخاب دو نام آشنای این مسیرند؛ اولی به شیوهٔ کار مشاوره مربوط است و دومی چارچوبی است که او برای توضیح رفتار انسان پروراند.

پیشینهٔ حرفه‌ای گلسر به پزشکی و روان‌پزشکی برمی‌گردد. در دانشگاه کیس وسترن رزرو پزشکی خواند، آموزش تخصصی را در دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس و بیمارستان وابسته به ادارهٔ امور کهنه‌سربازان گذراند و سال‌ها در مطب خصوصی کار کرد. این زمینه در شناخت آثارش اهمیت دارد، زیرا مسیر او از کار با مراجعان به نوشتن و آموزش برای مخاطبان گسترده‌تر رسید.

از مشاوره تا تئوری انتخاب

کتاب «واقعیت‌درمانی» در سال ۱۹۶۵ مرحله‌ای مهم در این مسیر بود. در روش گلسر، مشاور و مراجع به رفتار کنونی فرد و رابطهٔ او با افراد مهم زندگی توجه می‌کنند. بررسی آنچه فرد اکنون انجام می‌دهد، راهی برای گفت‌وگو دربارهٔ انتخاب‌هایی است که امکان تغییرشان وجود دارد. در چنین چارچوبی، مسئولیت‌پذیری همراه با بررسی امکان عمل مطرح می‌شود و رابطهٔ کاریِ مشاور و مراجع نیز در فرایند جای مشخصی دارد.

گلسر در سال‌های بعد به توضیح پشتوانهٔ نظری این روش پرداخت. در دههٔ ۱۹۸۰، نوشته‌های ویلیام پاورز دربارهٔ کنترل ادراک از منابع کار او بود؛ گلسر این مفاهیم را با حوزهٔ مشاوره پیوند داد و صورت‌بندی خودش را توسعه داد. با شناخت این سابقه، عنوان Control Theory در کتاب‌های قدیمی‌تر را می‌توان در مسیر شکل‌گیری اندیشهٔ بعدی او خواند، بدون اینکه همهٔ مراحل آن را یکسان فرض کنیم.

در «تئوری انتخاب»، منتشرشده در سال ۱۹۹۸، اختیار فرد دربارهٔ رفتار خودش و محدودیت اختیارش دربارهٔ دیگران برجسته می‌شود. گلسر رفتار را با نیازهایی مانند بقا، عشق و تعلق خاطر، قدرت، آزادی و تفریح توضیح می‌دهد. در نوشته‌های او، توجه به این نیازها زمینه‌ای برای فهم انتخاب‌های متفاوت آدم‌هاست؛ از همین‌جا بحث نظری به کیفیت رابطه‌ها و شیوهٔ کنارآمدن با یکدیگر می‌رسد.

از کلاس درس تا محیط کار

آموزش از همان سال‌های نخست در کار گلسر حضور داشت. پس از «واقعیت‌درمانی»، کتاب Schools Without Failure را نوشت و بعدها در «مدرسه کیفی» به محیط یادگیری پرداخت. در این نگاه، کیفیت رابطهٔ معلم و شاگرد و معنایی که کار درسی برای شاگرد پیدا می‌کند اهمیت دارد. مدرسه باید زمینه‌ای فراهم کند که دانش‌آموز در ساختن کار باکیفیت مشارکت داشته باشد؛ بنابراین، توجه از وادارکردن صرف به انجام تکلیف، به شرایط یادگیری گسترش می‌یابد.

در «معلم مدرسه کیفی»، این نگاه به کار روزانهٔ معلم نزدیک‌تر می‌شود. «مدرسه کیفی» محیط یادگیری را در نظر می‌گیرد و کتابِ معلم به نقش کسی می‌پردازد که در کلاس با دانش‌آموزان کار می‌کند. به این ترتیب، بحث کیفیت از ساختار مدرسه تا رابطهٔ داخل کلاس ادامه می‌یابد و آثار آموزشی گلسر به صورت بخش‌های مرتبط یک مسیر خوانده می‌شوند.

همین موضوع در نوشته‌های مدیریتی او ادامه دارد. گلسر «مدیریت راهبرانه» را رویکردی می‌داند که مدیر در آن دربارهٔ معیار کار گفت‌وگو می‌کند، انجام کار را نشان می‌دهد و کارکنان را در ارزیابی کار خود شریک می‌سازد. معیار و مسئولیت در این توضیح حضور دارند، اما رابطهٔ کاری بر مشارکت بنا می‌شود. The Control Theory Manager این حوزه از کار او را نمایندگی می‌کند و پیوند موضوعی آن با آثار آموزشی‌اش در بحث کیفیت دیده می‌شود.

آموزش و همکاری در نوشتن

گلسر اندیشه‌هایش را با نوشتن، سخنرانی و آموزش حرفه‌ای منتقل می‌کرد. مؤسسهٔ واقعیت‌درمانی را در سال ۱۹۶۷ پایه گذاشت و در ارائه‌های آموزشی از نقش‌آفرینی برای نشان‌دادن گفت‌وگوی مشاوره بهره می‌برد. کنار هم قرارگرفتن توضیح و نمایش موقعیت، به مخاطب امکان می‌داد صورت عملی یک اندیشه را در گفت‌وگو دنبال کند. این بخش از کار او، آموزش مهارت را در کنار شناخت مفاهیم قرار می‌دهد.

در آثار مربوط به رابطه، همکاری با کارلین گلسر جای مشخصی دارد. «عشق چیست» و The Language of Choice Theory از کتاب‌های مشترک آنان‌اند و باید با نام هر دو نویسنده شناخته شوند. در حوزهٔ آموزش حرفه‌ای نیز نائومی گلسر مجموعه‌هایی از مطالعه‌های موردی را ویرایش کرده است. حفظ این تفاوت نقش‌ها نشان می‌دهد انتقال اندیشه‌های گلسر از چند مسیر صورت گرفته: تألیف فردی، هم‌نویسندگی و آموزش با مثال‌های موردی.

اثرشناسی ویلیام گلسر

تألیف‌های فردی

• Reality Therapy — واقعیت‌درمانی؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Schools Without Failure؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• The Identity Society؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Positive Addiction — اعتیاد مثبت؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Stations of the Mind؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Control Theory؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Control Theory in the Classroom؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• The Quality School — مدرسه کیفی؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• The Quality School Teacher — معلم مدرسه کیفی؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• The Control Theory Manager — مدیریت بدون زور و اجبار؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Staying Together؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Choice Theory — تئوری انتخاب؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Reality Therapy in Action، بازنشر با عنوان Counseling with Choice Theory؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Every Student Can Succeed؛ نویسنده: ویلیام گلسر.
• Take Charge of Your Life — تئوری انتخاب و مدیریت زندگی؛ نویسنده: ویلیام گلسر.

کتاب‌های مشترک

• The Language of Choice Theory؛ هم‌نویسندگان: ویلیام گلسر و کارلین گلسر.
• What Is This Thing Called Love? — عشق چیست؛ هم‌نویسندگان: ویلیام گلسر و کارلین گلسر.
• Getting Together and Staying Together؛ هم‌نویسندگان: ویلیام گلسر و کارلین گلسر.

نسخه‌های صوتی و ابزارهای آموزشی

نسخهٔ صوتی «ازدواج بدون شکست» در سایه سخن با نام ویلیام گلسر و کارلین گلسر معرفی شده است. این قالب، تألیف تازه‌ای محسوب نمی‌شود و نقش نویسندگان با نقش گوینده تفاوت دارد.

منابع

• مؤسسهٔ ویلیام گلسر در سنگاپور؛ Glasser’s Approach — لینک منبع
• مؤسسهٔ ویلیام گلسر در ایرلند؛ برایان لنون؛ Development of Ideas — لینک منبع
• مؤسسهٔ گلسر برای تئوری انتخاب؛ What Is Choice Theory? — لینک منبع
• مؤسسهٔ ویلیام گلسر در ایرلند؛ Management — لینک منبع
• مؤسسهٔ ویلیام گلسر در ایرلند؛ Glasser Publications — لینک منبع
• مؤسسهٔ ویلیام گلسر در ایرلند؛ William Glasser — لینک منبع
• انتشارات سایه سخن؛ عشق چیست — لینک منبع
• انتشارات سایه سخن؛ کتاب صوتی ازدواج بدون شکست — لینک منبع