درباره استاد مصطفی ملکیان
مصطفی ملکیان در نوشته‌ها و درس‌گفتارهایش به پرسشی می‌پردازد که از بحث فلسفی به زندگی روزانه راه دارد: چگونه زندگی کنیم؟ او پژوهشگر و مدرس فلسفه، نویسنده، مترجم و ویراستار است. در کار او، سنجیدن باورها و دلیل‌هایشان با بررسی اخلاق، معنای زندگی و شناخت زندگی درونی انسان همراه می‌شود. خواننده با این موضوع‌ها هم در نوشته‌های او روبه‌رو می‌شود و هم در گفتارها و ترجمه‌هایش.
فلسفه در پیوند با زندگی
ملکیان در گفتار «عقلانیت و معنویت پس از ده سال»، از سه جنبهٔ زندگی آرمانی سخن می‌گوید: خوشی، خوبی و ارزشمندی. خوشی به لذت و کاهش رنج خود فرد مربوط است؛ خوبی به کم‌کردن آسیب و رنج دیگران. ارزشمندی پرسش دیگری را پیش می‌کشد: آیا زندگی به زیستن می‌ارزد؟ او این جنبه‌ها را از هم جدا می‌کند تا بحث دربارهٔ خوب‌زیستن تنها به احساس خوشایند فرد محدود نماند.
در کنار کیفیت زندگی، شیوهٔ پذیرفتن باورها نیز برای او موضوع بحث است. در گفتاری در سال ۱۳۹۵، عقلانیت نظری را چنین توضیح می‌دهد: میزان پایبندی به یک باور باید با قوت دلیل آن متناسب باشد. در این نگاه، بررسی سخن به سنجیدن دلیل‌های آن وابسته است. این بحث، بخشی از توضیح ملکیان دربارهٔ نسبت عقلانیت و معنویت را تشکیل می‌دهد.
او برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های کلی، ابتدا معنای آن‌ها را باز می‌کند. در درس‌گفتار «معنای زندگی»، هدف، کارکرد و ارزش زندگی را از هم جدا می‌کند. پرسیدن از هدف، به آنچه فرد در زندگی دنبال می‌کند مربوط است؛ پرسیدن از کارکرد، به نقش بودن انسان؛ و پرسیدن از ارزش، به ارزیدن زندگی. همچنین میان «هدف زندگی چیست؟» و «چه باید باشد؟» فرق می‌گذارد. اولی توصیف می‌خواهد و دومی بحث دربارهٔ آنچه باید دنبال کنیم.
در «زندگی فیلسوفانه»، همین دقت به شناخت خود و رفتار پیوند می‌خورد. ملکیان باورها، احساس‌ها و خواسته‌ها را سه بخش درونی زندگی انسان می‌داند و گفتار و کردار را دو بخش آشکار آن. او با این تفکیک، بحث چگونه‌زیستن را به رابطهٔ میان آنچه در درون تجربه می‌کنیم و آنچه می‌گوییم و انجام می‌دهیم نزدیک می‌کند.
درس‌گفتار، گفت‌وگو و کتاب
درس‌گفتار به ملکیان مجال می‌دهد این پرسش‌ها را مرحله‌به‌مرحله دنبال کند. او در شرح پیشینهٔ «زندگی فیلسوفانه» می‌گوید پس از سخنرانی دربارهٔ فلسفه در زندگی روزمره در دانشگاه تهران، مخاطبان خواستند ویژگی‌های این نوع زندگی را بیشتر توضیح دهد. دورهٔ مؤسسهٔ رخداد تازه در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ به این موضوع اختصاص یافت. در آن دوره، او تلقی خود از زندگی اندیشیده و استفاده از عقل را بسط داد.
گفتار و گفت‌وگو در کتاب‌های او هم حضور دارند. «عمر دوباره» درس‌گفتارهایی دربارهٔ اخلاق کاربستی است؛ یعنی اخلاق در ارتباط با مسائل ملموس زندگی. «مشتاقی و مهجوری» شکل گفت‌وگو دارد. «راهی به رهایی» و «حدیث آرزومندی» نیز مجموعهٔ جستارها هستند. تفاوت این قالب‌ها، راه‌های مختلف او برای طرح و توضیح پرسش‌هایش را نشان می‌دهد.
بخشی دیگر از کار مکتوب ملکیان، ترجمهٔ اندیشه‌های دیگران است. او «پرسش‌های کشنده» نوشتهٔ تامس نیگل را با همکاری جواد حیدری ترجمه کرده است. در «نگاهی به فلسفهٔ اخلاق در سدهٔ بیستم» نیز مترجم متن سه نویسنده است. «سیری در سپهر جان» از گردآوری و ترجمهٔ مقالات در موضوع معنویت شکل گرفته است. در این بخش از فعالیتش، او نوشته‌های دیگران را به فارسی منتقل می‌کند.
در بعضی کتاب‌ها، همکاری او به ویرایش یا مقدمه‌نویسی اختصاص دارد. «کار سبکباران» با ترجمهٔ مریم رضایی و مهدی رضایی و ویرایش ملکیان منتشر شده است. او در «چرا نابرابری معضل‌آفرین است؟» نیز ویراستار و یکی از مقدمه‌نویسان است. شناخت این نقش‌ها کمک می‌کند سهم او در هر کتاب روشن بماند؛ از نوشتن متن تا ترجمه، ویرایش یا افزودن مقدمه.
گفتارهای ملکیان از راه متن و صوت نیز در دسترس‌اند. مؤسسهٔ فرزانه از بهار ۱۳۹۸، با نظارت او، گردآوری و تنظیم آثار مکتوب و انتشار دیجیتال گفتارهایش را دنبال می‌کند. شنونده می‌تواند توضیح مدرس را بشنود و خواننده به متن بحث رجوع کند. متن و صوت، در کنار کتاب‌ها، دو راه دیگر برای دنبال‌کردن بحث‌های او هستند.
اثرشناسی مصطفی ملکیان
نوشته‌ها و مجموعه‌گفتارها
- راهی به رهایی: جستارهایی در عقلانیت و معنویت؛ مصطفی ملکیان: نویسندهٔ جستارها؛ ناشر: نگاه معاصر.
- حدیث آرزومندی: جستارهایی در عقلانیت و معنویت؛ مصطفی ملکیان: نویسندهٔ جستارها؛ ناشر: نگاه معاصر.
- مشتاقی و مهجوری: گفت‌وگوهایی در باب فرهنگ و سیاست؛ مصطفی ملکیان: طرف گفت‌وگو؛ ناشر: نگاه معاصر؛ مجموعهٔ گفت‌وگوها.
- عمر دوباره: درس‌گفتارهایی در باب اخلاق کاربستی؛ مصطفی ملکیان: مدرس و گویندهٔ گفتارها؛ ناشر: شور؛ متن درس‌گفتارها.
ترجمه‌ها و همکاری در معرفی آثار
- مهر ماندگار: مقالاتی در اخلاق‌شناسی؛ مصطفی ملکیان: مترجم؛ ناشر: نگاه معاصر؛ مجموعهٔ مقالات اخلاق‌شناسی.
- سیری در سپهر جان: مقالات و مقولاتی در معنویت؛ مصطفی ملکیان: گردآورنده و مترجم؛ ناشر: نگاه معاصر؛ مجموعهٔ مقالات.
- نگاهی به فلسفهٔ اخلاق در سدهٔ بیستم؛ مصطفی ملکیان: مترجم؛ نویسندگان: استیون داروال، آلن گیبارد و پیتر ریلتن؛ ناشر: سهروردی.
- پرسش‌های کشنده؛ مصطفی ملکیان: هم‌مترجم؛ نویسنده: تامس نیگل؛ مترجم دیگر: جواد حیدری؛ ناشر: نگاه معاصر.
- روح اسپینوزا: شفای جان؛ مصطفی ملکیان: مترجم؛ نویسنده: نیل گراسمن؛ ناشر: دوستان.
- کار سبکباران؛ مصطفی ملکیان: ویراستار؛ نویسنده: ماسیمو پیلیوچی؛ مترجمان: مریم رضایی و مهدی رضایی؛ ناشر: سروش مولانا.
- چرا نابرابری معضل‌آفرین است؟؛ مصطفی ملکیان: ویراستار و مقدمه‌نویس؛ نویسنده: تی. ام. اسکنلن؛ مترجم: نرگس سلحشور؛ مقدمه‌نویس دیگر: جواد حیدری؛ ناشر: سروش مولانا.
نسخه‌های صوتی و ابزارهای آموزشی
زندگی فیلسوفانه و معنای زندگی؛ مصطفی ملکیان: مدرس و سخنران؛ آرشیو صدانت؛ متن و فایل‌های صوتی درس‌گفتارها. این فایل‌ها ضبط تدریس‌اند و با کتاب صوتیِ خوانده‌شده توسط گوینده تفاوت دارند.
منابع
- مؤسسهٔ فرزانه؛ آثار مکتوب مصطفی ملکیان؛ لینک منبع
- مؤسسهٔ فرزانه؛ معرفی فعالیت مؤسسه؛ لینک منبع
- صدانت؛ متن گفتار مصطفی ملکیان، عقلانیت و معنویت پس از ده سال؛ لینک منبع
- صدانت؛ متن و صوت درس‌گفتارهای زندگی فیلسوفانه؛ لینک منبع
- صدانت؛ متن و صوت درس‌گفتار معنای زندگی؛ لینک منبع
- صدانت؛ متن گفتار آشتی‌پذیری یا ناپذیری عقلانیت و معنویت؛ لینک منبع
- شهر فلسفهٔ ایران؛ معرفی مدرس و شناسنامهٔ آثار مصطفی ملکیان؛ لینک منبع
- مؤسسهٔ فرزانه؛ آشنایی با معرفت‌شناسی، اثر محسن زمانی؛ لینک منبع
دیدگاه‌ها درباره استاد مصطفی ملکیان
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.