دکتر جان گاتمن

جان گاتمن رابطه را از راه مشاهدهٔ گفت‌وگو مطالعه کرده است: دو نفر چگونه به هم پاسخ می‌دهند، احساسشان را بیان می‌کنند و با اختلاف روبه‌رو می‌شوند؟ او این پرسش‌ها را در پژوهش دانشگاهی دنبال کرده و در کتاب‌ها و آموزش رابطه نیز به آنها پرداخته است. گاتمن روان‌شناس، نویسنده و استاد بازنشستهٔ روان‌شناسی دانشگاه واشنگتن و از بنیان‌گذاران مؤسسهٔ گاتمن است.

پیشینهٔ دانشگاهی او ترکیبی از ریاضی و روان‌شناسی است. گاتمن پس از تحصیل در این دو حوزه، در سال ۱۹۷۱ دکترای روان‌شناسی بالینی را از دانشگاه ویسکانسین–مدیسن گرفت. او پس از تدریس در دانشگاه‌های ایندیانا و ایلینوی، در سال ۱۹۸۶ به دانشگاه واشنگتن پیوست و آزمایشگاه مطالعهٔ تعامل زوج‌ها را پایه گذاشت. این آزمایشگاه به «آزمایشگاه عشق» شناخته شد. ترکیب ریاضی و روان‌شناسی در شیوهٔ تحلیل تعامل‌های زوج‌ها نیز دیده می‌شود.

رابطه به عنوان موضوع پژوهش

همکاری گاتمن با رابرت لوِنسون از سال ۱۹۷۶، مطالعهٔ هیجان را با اندازه‌گیری واکنش‌های جسمانی همراه کرد. زوج‌ها دربارهٔ رویدادهای روز و موضوعی که بر سر آن اختلاف داشتند گفت‌وگو می‌کردند. پژوهشگران از گفت‌وگو فیلم می‌گرفتند و هم‌زمان واکنش‌هایی مانند تغییر ضربان قلب را ثبت می‌کردند. هر فرد بعداً فیلم را می‌دید و احساس خود را در لحظه‌های گفت‌وگو گزارش می‌کرد. پژوهشگران از این راه، رفتار، احساس گزارش‌شده و واکنش بدن را در کنار هم بررسی می‌کردند.

مشاهدهٔ گفت‌وگو با پیگیری رابطه در طول زمان همراه شد. در پژوهش مشترکی که لوِنسون و گاتمن در سال ۱۹۸۵ منتشر کردند، اطلاعات گفت‌وگوهای سال ۱۹۸۰ با رضایت زوج‌ها از رابطه در سه سال بعد مقایسه شد. پژوهشگران دوباره با بخشی از زوج‌های مطالعهٔ نخست تماس گرفتند تا تغییر رضایت را بررسی کنند. در داده‌های همین گروه، میزان واکنش جسمانی هنگام گفت‌وگو با تغییر رضایت از رابطه ارتباط داشت.

گاتمن برای تحلیل این تعامل‌ها از روش‌های ریاضی نیز استفاده کرد. او با جیمز موری و همکاران دیگر، داده‌های گفت‌وگوهای فیلم‌برداری‌شده را برای ساخت مدل ریاضی به کار گرفت. ثبت تعامل‌های مثبت و منفی امکان می‌داد تغییر آنها در جریان گفت‌وگو بررسی شود.

از یافته‌های پژوهش تا آموزش رابطه

بخش آموزشی کار گاتمن در همکاری با جولی گاتمن گسترش یافت. آنان در سال ۱۹۹۶ مؤسسهٔ گاتمن را تأسیس کردند و در طراحی کارگاه‌های زوج‌ها و آموزش حرفه‌ای روش گاتمن همکاری داشتند. در این همکاری، پژوهش جان و تجربهٔ بالینی و آموزشی جولی کنار هم قرار گرفتند؛ موضوع‌هایی مانند شناخت رابطه، دوستی و مدیریت اختلاف، به محتوای برنامه‌ها و تمرین‌ها راه یافتند.

کارگاه دو روزهٔ آنان نمونهٔ مشخصی از این آموزش است. روز نخست به دوستی و ابراز احترام و علاقه اختصاص دارد؛ روز دوم به مدیریت اختلاف و گفت‌وگو. زوج‌ها خودشان تمرین‌ها را انجام می‌دهند و درمانگران آموزش‌دیده در طول تمرین همراهشان هستند.

«نقشهٔ عشق» یکی از مفاهیمی است که در این آموزش‌ها به کار می‌رود: شناخت دنیای شریک زندگی، از نگرانی‌های امروز او تا خواسته‌ها و امیدهایش. در چارچوب «خانهٔ رابطهٔ سالم»، این شناخت کنار دوستی، مدیریت اختلاف و معنای مشترک قرار می‌گیرد. اعتماد و تعهد نیز پایه‌های این چارچوب‌اند.

در کار حرفه‌ای، ارزیابی رابطه به برنامه‌ریزی کمک می‌کند. جان و جولی در The New Marriage Clinic، ویرایش دوم، این بخش از کارشان را با توضیح برنامهٔ ارزیابی و کار با زوج‌ها دنبال می‌کنند.

کتاب‌هایی برای گفت‌وگو و کار حرفه‌ای

توجه گاتمن به تبادل‌های کوچک در «بهبود رابطه» دیده می‌شود؛ کتابی که با همکاری جوآن دکلر نوشته است. او «درخواست ارتباط» را کوششی برای گرفتن توجه یا همراهی می‌داند؛ این درخواست می‌تواند دعوت به گفت‌وگو یا حتی لبخند باشد. کتاب به شناخت این درخواست‌ها و نحوهٔ پاسخ به آنها می‌پردازد. موضوع آن، ارتباط با همسر، فرزند، دوست و همکار است و پرسش‌ها و تمرین‌هایش نیز حول همین تبادل‌ها شکل گرفته‌اند.

در «هشت قرار عاشقانه»، گفت‌وگو حول موضوع‌هایی مانند اعتماد، پول، خانواده و آرزوها سامان می‌گیرد. «نسخۀ عشق» شکل دیگری دارد: تمرین‌های کوتاه روزانه دربارهٔ توجه به یکدیگر، قدردانی و بیان نیازها. جان و جولی گاتمن در Fight Right به شیوهٔ روبه‌روشدن با اختلاف و فهم دیدگاه دیگری می‌پردازند. این تفاوت‌ها، راه‌های مختلف آنان برای نوشتن دربارهٔ ارتباط زوج‌ها را نشان می‌دهد.

رابطهٔ والد و کودک هم در کار پژوهشی گاتمن جای دارد. او همراه لین کتز و کارول هوون، در پژوهشی که در سال ۱۹۹۶ منتشر شد، نگرش والدین به احساس‌های خود و فرزندشان را بررسی کرد. پژوهشگران با خانواده‌ها مصاحبه کردند، تعاملشان را مشاهده کردند و سه سال بعد دوباره آنها را پیگیری کردند. پرسش اصلی این بود که این نگرش چه ارتباطی با رفتار والد و زندگی هیجانی کودک دارد.

گاتمن در کتاب Raising An Emotionally Intelligent Child این موضوع را برای والدین توضیح می‌دهد. این اثر با همکاری جوآن دکلر نوشته شده و «مربیگری هیجان» را معرفی می‌کند: شنیدن احساس کودک، کمک به نام‌گذاری آن و همراهی در حل مسئله، با تعیین حد برای رفتار. در این نگاه، والد هم احساس کودک را می‌پذیرد و هم او را در انتخاب رفتار راهنمایی می‌کند.

در کتاب‌های حرفه‌ای، رابطه از زاویهٔ کار تخصصی با زوج‌ها بررسی می‌شود. گاتمن در The Science of Trust به فهم احساس دیگری، گوش‌دادن بدون حالت دفاعی و همدلی می‌پردازد. «۱۰ اصل برای زوج‌درمانی مؤثر» نیز حاصل همکاری او و جولی دربارهٔ مسائل اصلی کار درمانگر با زوج‌هاست. خوانندهٔ کتاب‌های عمومی با پرسش و تمرین برای زندگی روزمره روبه‌روست؛ خوانندهٔ حرفه‌ای به بحث ارزیابی رابطه و شیوهٔ کار با زوج‌ها می‌رسد.

اثرشناسی جان گاتمن

کتاب‌های عمومی و خانوادگی

• The Seven Principles for Making Marriage Work؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندهٔ دیگر: نان سیلور؛ ناشر: Harmony؛ نسخهٔ بازنگری‌شدهٔ ۲۰۱۵.
• The Relationship Cure؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندهٔ دیگر: جوآن دکلر؛ ناشر: Harmony؛ نسخهٔ فارسی: «بهبود رابطه»، ترجمهٔ رباب حامدی، انتشارات سایه سخن.
• What Makes Love Last?؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندهٔ دیگر: نان سیلور؛ ناشر: Simon & Schuster.
• Raising An Emotionally Intelligent Child؛ جان گاتمن: نویسنده، با همکاری جوآن دکلر؛ پیشگفتار: دنیل گلمن؛ ناشر: Simon & Schuster.
• Eight Dates: Essential Conversations for a Lifetime of Love؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندگان دیگر: جولی شوارتز گاتمن، داگ آبرامز و ریچل کارلتون آبرامز؛ ناشر: Workman Publishing؛ نسخهٔ فارسی: «هشت قرار عاشقانه»، ترجمهٔ سحر محمدی، انتشارات سایه سخن.
• The Love Prescription؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندهٔ دیگر: جولی شوارتز گاتمن؛ ناشر: Penguin Life؛ نسخهٔ فارسی: «نسخۀ عشق»، ترجمهٔ سحر محمدی، انتشارات سایه سخن.
• Fight Right؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندهٔ دیگر: جولی شوارتز گاتمن؛ ناشر: Harmony.

کتاب‌های حرفه‌ای

• The Science of Trust: Emotional Attunement for Couples؛ جان گاتمن: نویسنده؛ ناشر: W. W. Norton.
• The New Marriage Clinic: A Scientifically Based Marital Therapy Updated؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندهٔ دیگر: جولی شوارتز گاتمن؛ ناشر: W. W. Norton؛ ویرایش دوم، ۲۰۲۴.
• 10 Principles for Doing Effective Couples Therapy؛ جان گاتمن: هم‌نویسنده؛ هم‌نویسندهٔ دیگر: جولی شوارتز گاتمن؛ ناشر: W. W. Norton؛ عنوان نسخهٔ فارسی سایه سخن: «۱۰ اصل برای زوج‌درمانی مؤثر».

منابع

• دانشگاه ویسکانسین–مدیسن، گروه روان‌شناسی؛ معرفی دانشگاهی جان گاتمن؛ لینک منبع
• دانشگاه واشنگتن، UW News؛ گزارش همکاری در مدل‌سازی ریاضی رابطه؛ لینک منبع
• Journal of Personality and Social Psychology؛ مقالهٔ لوِنسون و گاتمن دربارهٔ تغییر رضایت از رابطه، ۱۹۸۵؛ لینک منبع
• مؤسسهٔ گاتمن؛ معرفی حرفه‌ای جان و جولی گاتمن؛ لینک منبع
• مؤسسهٔ گاتمن؛ تاریخ پژوهش دربارهٔ زوج‌ها؛ لینک منبع
• مؤسسهٔ گاتمن؛ کارگاه The Art and Science of Love؛ لینک منبع
• مؤسسهٔ گاتمن؛ معرفی روش گاتمن؛ لینک منبع
• مؤسسهٔ گاتمن؛ توضیح نقشهٔ عشق در خانهٔ رابطهٔ سالم؛ لینک منبع
• مؤسسهٔ گاتمن؛ راهنمای شناخت درخواست‌های ارتباط؛ لینک منبع
• Journal of Family Psychology؛ مقالهٔ گاتمن، کتز و هوون دربارهٔ نگرش والدین به هیجان و زندگی هیجانی خانواده، ۱۹۹۶؛ لینک منبع
• سایمون اند شوستر؛ Raising An Emotionally Intelligent Child؛ لینک منبع
• پنگوئن رندوم هاوس؛ The Seven Principles for Making Marriage Work؛ لینک منبع
• پنگوئن رندوم هاوس؛ The Relationship Cure؛ لینک منبع
• هاشت، ورکمن؛ Eight Dates؛ لینک منبع
• پنگوئن رندوم هاوس؛ The Love Prescription؛ لینک منبع
• پنگوئن رندوم هاوس؛ Fight Right؛ لینک منبع
• سایمون اند شوستر؛ What Makes Love Last?؛ لینک منبع
• دبلیو. دبلیو. نورتون؛ The Science of Trust؛ لینک منبع
• دبلیو. دبلیو. نورتون؛ The New Marriage Clinic، ویرایش دوم؛ لینک منبع
• دبلیو. دبلیو. نورتون؛ 10 Principles for Doing Effective Couples Therapy؛ لینک منبع